SERENDIPITEIT

28-05-2016

Hoe toevallig is het dat je dit stukje leest? Wat was je 'eigenlijk' aan het doen? Waar was je naar op zoek? Vragen die mischien niet direct voor de hand liggen bij het lezen van een blog, maar die zo maar de moeite waard kunnen zijn om eens even bij stil te staan.

Serendipiteit is het vinden van iets onverwachts, terwijl je eigenlijk op zoek bent naar iets totaal anders. Het gaat verder dan toeval: het is vanuit een intuïtieve ingeving onderkennen dat zich iets belangrijks toont, ook al weet je nog niet wat het is. Het is het intuïtief op waarde schatten van een toevallige omstandigheid.

In de film Serendipity (2001) wordt dit principe uitgewerkt in een romantisch verhaal over twee mensen die elkaar na jaren weer treffen door op het juiste moment een belangrijke ingeving te volgen. Maar het gaat verder dan een mooi verhaal in een feel-good-movie. Belangrijke wetenschappelijke uitvinden zijn toe te schrijven aan serendipiteit.

Zo viel het oog van Alexander Fleming bij het opruimen van zijn laboratorium bij toeval op een kweekplaat, waarop zich een schimmel had vastgezet. Onbewust registreerde hij dat om de schimmel een zone lag waarin geen bacteriën groeiden. Hij besloot de door de schimmel uitgescheiden stof te analyseren en dit bleek penicilline te zijn. Deze waarneming was waarschijnlijk al door tientallen anderen gedaan; maar Fleming was wel de eerste die er bij stilstond. Er zijn veel voorbeelden van belangrijke ontdekkingen die bij toeval zijn gedaan, zoals aspartaam, röntgenstraling, champagne en viagra. Telkens werd er iets waardevols gevonden, zonder dat er naar werd gezocht. Het verschil werd gemaakt door de intuïtieve ingeving om bij iets, wat in eerste instantie onbeduidend leek, toch nader stil te staan.

Ook in mijn eigen leven doet zich het principe van serendipiteit regelmatig voor. In 1990 ben ik Spaanse Taal en Letteren gaan studeren aan de Universiteit van Nijmegen. Ik kan een aantal rationele overwegingen noemen, die deze keuze verklaren. Feit is dat ik eigenlijk niets te zoeken had bij een studie Spaanse letteren, iets wat pas later tot mij doordrong. Wat ik daar wel vond, zonder dat ik ernaar op zoek was, was mijn vriendin voor het leven. Tijdens een hoorcollege over de begenadigde dichter F.G. Lorca keken wij elkaar bij toeval aan. Zonder dat we de ware toedracht vermoedden, wisten we allebei meteen dat we moesten afspreken. Nu, zesentwintig jaar later en terugkijkend, herken en erken ik hoe waardevol deze ontmoeting was. Onze vriendschap was de ware 'ontdekking' daar in die collegazaal in Nijmegen. De kennismaking met het werk van Lorca heeft desalniettemin een eervolle tweede plaats gekregen.

Een ander voorbeeld is hoe ik in 2006 naar Frankfurt afreisde voor een accreditatie in MBTI (een model wat inzicht geeft in persoonlijkheidstypen). Samen met collega's vanuit heel Europa zouden we gedurende een week ondergedompeld worden in theorie en praktijk. Vooraf had ik enorm lopen twijfelen of ik wel zou gaan. Natuurlijk was het een uitgelezen kans om op kosten van de baas, in een internationaal gezelschap, een dergelijk waardevol instrument eigen te mogen maken. Waarom twijfelen? Nou, het leven vroeg in die tijd veel van me. Ik had een zoontje van drie en een dochtertje van één. Ik werkte vier dagen per week in een organisatie die vooral stuurde op (top)prestatie leveren en uren maken. Om er te komen overbrugde ik dagelijks een drukke verkeersader, wat me zo'n anderhalf tot twee uur kostte aan enkele reistijd. Het was te veel, het paste niet, ik kon het nauwelijks aan om ook nog eens een week van huis weg te zijn. Maar ik had een sterk gevoel dat ik toch moest gaan. Dat er iets belangrijks 'wachtte', zonder dat ik wist wat het was. Bij een uiteenzetting over hoe besluitvormingsprocessen lopen, kreeg ik out-of-the-blue inzicht in mijn persoonlijke dilemma. Het kwartje over mijn eigen situatie viel. Iets waar ik tot dusver maar geen grip op leek te krijgen. Ter plekke besloot ik te gaan solliciteren bij een organisatie waarmee ik al langer samenwerkte. Een nieuwe werkomgeving, flexibelere tijden, gelijkgestemde collega's en meer professionele uitdaging en verdieping. Dat MBTI daarbij een mooie ingang bood, was een prachtig neveneffect.

Waar ben je naar op zoek en wat wil er gevonden worden? Vragen om bij stil te staan. Zeker als je niet zo goed weet wat de ware betekenis is van een ontmoeting of ervaring. Ogen en oren open, gewaarzijn van wat zich ontvouwt. Wie weet welke waardevolle toevalligheid zich aandient in jouw leven.



OVERZICHT
RUBRIEKEN
RELATIE
VRIENDSCHAP
FAMILIE
BALANS
LIEFDE
contact | zoek